ถ้าถามว่า “ฟันคุดต้องผ่าไหม” คำตอบคือไม่จำเป็นต้องผ่าทุกซี่ หากทันตแพทย์ตรวจแล้วพบว่าฟันคุดยังไม่ทำให้เกิดปัญหา อาจยังไม่ต้องผ่า แต่ควรกลับมาตรวจตามนัด ส่วนฟันคุดที่ทำให้เหงือกอักเสบซ้ำ ผุจนรักษาไม่ได้ หรือทำลายฟันข้างเคียง อาจจำเป็นต้องถอนหรือผ่า แม้ขณะนั้นจะยังไม่ปวดก็ตาม
ฟันคุดบางซี่ซ่อนอยู่ใต้เหงือกหรือกระดูก ทำให้มองไม่เห็นในปาก ส่วนบางซี่อาจปวดเป็น ๆ หาย ๆ การส่องกระจกหรือดูจากอาการปวดเพียงอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ว่าต้องผ่าหรือไม่ ทันตแพทย์ต้องตรวจฟันและเหงือก และอาจถ่ายภาพเอกซเรย์เพื่อดูตำแหน่งฟันคุด รากฟัน และฟันกรามซี่ข้างหน้า
บทความนี้จะช่วยให้คุณรู้จักลักษณะของฟันคุด เข้าใจว่ากรณีไหนควรถอนหรือผ่า และกรณีไหนยังเก็บไว้ได้โดยกลับมาตรวจตามนัด รวมถึงตอบข้อสงสัยว่าฟันคุดทำให้ฟันล้มหรือฟันหน้าซ้อนจริงไหม
ฟันคุดคืออะไร ต่างจากฟันกรามซี่สุดท้ายที่ขึ้นปกติอย่างไร
ฟันคุดคือฟันที่ขึ้นมาในช่องปากได้ไม่เต็มที่หรือขึ้นไม่ได้ เพราะมีพื้นที่ไม่พอหรือถูกฟันซี่อื่นขวางอยู่ มักพบที่ฟันกรามซี่ที่สามซึ่งอยู่ด้านในสุด บางคนเห็นฟันโผล่มาเพียงบางส่วน ส่วนบางคนมีฟันฝังอยู่ใต้เหงือกหรือกระดูก และเพิ่งรู้ว่ามีฟันคุดเมื่อถ่ายภาพเอกซเรย์
ฟันกรามซี่ที่สามไม่ได้เป็นฟันคุดทุกซี่ หากขึ้นได้เต็มที่ ใช้เคี้ยวอาหารและทำความสะอาดได้ดี ก็อาจเก็บไว้ได้เหมือนฟันซี่อื่น การเป็นฟันซี่ในสุดหรือขึ้นช้าจึงไม่ได้แปลว่าต้องผ่าเสมอไป
ฟันคุดมีกี่ลักษณะ และมีผลต่อการรักษาอย่างไร
ทันตแพทย์จะดูทั้งว่าฟันโผล่พ้นเหงือกมากน้อยแค่ไหน และฟันวางตัวในทิศทางใด เช่น ฟันที่โผล่บางส่วนอาจตั้งตรงหรือเอียงก็ได้ ลักษณะเหล่านี้ช่วยอธิบายตำแหน่งของฟัน แต่ยังต้องดูสุขภาพฟันและเหงือกร่วมด้วยก่อนตัดสินใจว่าจะรักษาอย่างไร
ฟันคุดที่โผล่พ้นเหงือกบางส่วน
ฟันที่โผล่มาบางส่วนอาจมีเหงือกคลุมอยู่ ทำให้เศษอาหารและคราบจุลินทรีย์สะสมในจุดที่แปรงเข้าไม่ถึง บางคนจึงเจ็บเหงือกด้านในสุด มีกลิ่นหรือรสผิดปกติในปาก หรือเจ็บเวลาเคี้ยว หากบวมเจ็บบริเวณนี้ควรให้ทันตแพทย์ตรวจ ไม่ควรคิดว่าเป็นแค่อาการฟันกำลังขึ้นแล้วปล่อยให้เป็นซ้ำ
ฟันคุดที่ฝังอยู่ใต้เหงือกหรือกระดูก
ฟันคุดบางซี่ฝังอยู่จนมองไม่เห็นและอาจไม่ทำให้ปวด ทันตแพทย์จะดูภาพเอกซเรย์ว่าฟันอยู่ตรงไหน อยู่ชิดฟันซี่ข้างหน้าหรือไม่ และมีความผิดปกติรอบฟันหรือเปล่า ฟันที่ฝังลึกไม่จำเป็นต้องผ่าทุกซี่ แต่การไม่มีอาการก็ไม่ได้ยืนยันว่าฟันและเหงือกบริเวณนั้นยังปกติ
ฟันคุดแนวตั้ง แนวเอียง หรือแนวนอน
ฟันคุดอาจตั้งตรง เอียง หรือนอนอยู่ในกระดูก แต่การดูแค่แนวฟันยังบอกไม่ได้ว่าต้องผ่าหรือผ่ายากเพียงใด ทันตแพทย์ต้องดูด้วยว่าฟันฝังลึกแค่ไหน รากฟันมีรูปร่างอย่างไร และอยู่ใกล้ฟันซี่ข้างเคียงหรือเส้นประสาทมากน้อยแค่ไหน จึงไม่ควรเทียบจากภาพฟันคุดของคนอื่นเพียงอย่างเดียว
ฟันคุดแบบไหนที่อาจจำเป็นต้องถอนหรือผ่า
ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ถอนหรือผ่าเมื่อฟันคุดทำให้เกิดปัญหา หรือพบความผิดปกติที่อาจทำอันตรายต่อฟันและเหงือก โดยต้องดูผลตรวจของแต่ละซี่ กรณีที่อาจต้องถอนหรือผ่ามีดังนี้
เหงือกรอบฟันคุดอักเสบซ้ำหรือมีการติดเชื้อ
หากเหงือกบริเวณฟันคุดบวมเจ็บซ้ำ มีหนอง หรือมีการติดเชื้อ ทันตแพทย์อาจแนะนำให้ถอนหรือผ่าเพื่อแก้สาเหตุของปัญหา ส่วนจะทำเมื่อใดต้องดูความรุนแรงของอาการและสภาพช่องปากในขณะนั้น ไม่จำเป็นต้องใช้แผนเดียวกันทุกคน
หากเพิ่งอักเสบครั้งแรกและอาการไม่รุนแรง อาจยังไม่ต้องผ่าทันที ทันตแพทย์จะดูว่าทำความสะอาดบริเวณนั้นได้ดีหรือไม่ และมีโอกาสอักเสบซ้ำมากน้อยแค่ไหน ควรเล่าอาการที่เคยเป็นให้ครบ แม้วันที่มาตรวจจะหายปวดแล้วก็ตาม
ฟันคุดผุจนรักษาไม่ได้ หรือกระทบฟันกรามข้างเคียง
ฟันคุดที่ผุมากจนรักษาฟันซี่นั้นไว้ไม่ได้อาจจำเป็นต้องถอนหรือผ่า อีกกรณีคือฟันคุดทำให้ฟันกรามซี่ข้างหน้าผุ หรือมีปัญหาที่เหงือกและกระดูกที่ช่วยยึดฟันซี่นั้นไว้ จึงต้องตรวจฟันข้างเคียงด้วย ไม่ใช่ดูเฉพาะฟันคุด
หากพบฟันผุ ทันตแพทย์จะดูก่อนว่ายังรักษาและทำความสะอาดฟันซี่นั้นต่อได้หรือไม่ รวมถึงฟันข้างเคียงต้องรักษาอย่างไร การมีรอยผุจึงไม่ได้แปลว่าต้องผ่าทุกกรณี
พบถุงน้ำหรือความผิดปกติรอบฟัน
บางปัญหาอาจยังไม่ทำให้ปวด แต่ตรวจพบได้จากภาพเอกซเรย์ เช่น ถุงน้ำรอบฟัน หรือการละลายของรากฟันข้างเคียง ซึ่งหมายถึงรากฟันบางส่วนถูกทำลาย หากพบความผิดปกติเหล่านี้ ทันตแพทย์จะพิจารณาว่าต้องถอนหรือผ่าฟันคุด และรักษาส่วนอื่นร่วมด้วยหรือไม่ บางกรณีอาจต้องส่งต่อให้ทันตแพทย์เฉพาะทาง
ฟันคุดแบบไหนที่ยังไม่ต้องผ่า
หากตรวจแล้วฟันคุดยังไม่ทำให้เกิดปัญหา เช่น ฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือฟันข้างเคียงเสียหาย ทันตแพทย์อาจแนะนำให้เก็บไว้ก่อนและกลับมาตรวจเป็นระยะ โดยจะเปรียบเทียบข้อดีและความเสี่ยงของการเก็บฟันไว้กับการถอนหรือผ่า รวมถึงดูว่าผู้ป่วยสามารถมาตรวจตามนัดได้หรือไม่
การเก็บฟันคุดไว้ยังต้องมีนัดตรวจ ไม่ใช่รอจนปวดแล้วค่อยมาพบทันตแพทย์ ระหว่างตรวจ ทันตแพทย์จะดูว่าฟันคุดและฟันข้างเคียงมีปัญหาเพิ่มขึ้นหรือไม่ และจำเป็นต้องถ่ายภาพเอกซเรย์เมื่อใด ช่วงนัดจึงอาจต่างกันในแต่ละคน หากมีอาการก่อนถึงวันนัด ควรติดต่อคลินิกเพื่อรับคำแนะนำ
สำหรับฟันคุดที่ไม่ปวดและตรวจไม่พบความผิดปกติ งานวิจัยยังสรุปไม่ได้ว่าการถอนหรือผ่าไว้ก่อนจะดีกว่าการเก็บไว้สำหรับทุกคน จึงควรคุยกับทันตแพทย์จากผลตรวจของตัวเอง ว่าแต่ละทางเลือกมีข้อดีและความเสี่ยงอย่างไร
ถอนฟันคุดกับผ่าฟันคุดต่างกันอย่างไร
ฟันคุดแต่ละซี่อาจใช้วิธีรักษาต่างกัน บางซี่ถอนออกได้โดยไม่ต้องเปิดเหงือกหรือกรอกระดูก ส่วนซี่ที่มีเหงือกหรือกระดูกขวางอยู่ อาจต้องผ่าตัดโดยเปิดเหงือก กรอกระดูกบางส่วน หรือแบ่งฟันเป็นชิ้นก่อนเอาออก แล้วเย็บแผลตามความจำเป็น ทันตแพทย์จะเลือกวิธีจากตำแหน่งและสภาพฟันของแต่ละคน
ก่อนรักษา ทันตแพทย์จะดูตำแหน่งฟัน ความลึก และรูปร่างรากฟัน รวมถึงบริเวณรอบ ๆ โดยเฉพาะฟันคุดล่างที่อาจอยู่ใกล้เส้นประสาท และฟันคุดบนที่อาจอยู่ใกล้โพรงไซนัสหรือโพรงอากาศเหนือฟันกรามบน ควรขอให้ทันตแพทย์อธิบายจากภาพเอกซเรย์ของตัวเอง เพราะความยากและความเสี่ยงอาจต่างจากคนอื่น
หลังผ่าฟันคุดอาจเกิดปัญหา เช่น แผลติดเชื้อ ภาวะเบ้าฟันอักเสบที่ทำให้ปวดแผลหลังถอนฟัน หรืออาการชาที่ริมฝีปาก คาง หรือลิ้นในบางกรณี จึงควรถามให้ชัดว่าฟันคุดของเราจำเป็นต้องผ่าเพราะอะไรและมีความเสี่ยงอะไรบ้าง หากต้องการดูข้อมูลก่อนนัดปรึกษา สามารถอ่านรายละเอียดบริการทางทันตกรรมของ The Tree Dental Clinic ได้
หากปล่อยฟันคุดไว้ อาจเกิดปัญหาอะไรบ้าง
ฟันคุดอาจทำให้เหงือกอักเสบซ้ำ ฟันผุ หรือฟันกรามซี่ข้างเคียงเสียหาย บางคนสังเกตว่าอาหารติดจุดเดิมบ่อย ๆ หรือแปรงเข้าไม่ถึง แต่ยังไม่ปวดจึงไม่ได้ไปตรวจ ทั้งที่ฟันผุหรือเหงือกอักเสบบางอย่างอาจเริ่มขึ้นแล้วก่อนมีอาการชัดเจน
บางกรณีอาจมีถุงน้ำรอบฟัน หรือรากฟันข้างเคียงบางส่วนถูกทำลาย ซึ่งต้องตรวจและดูภาพเอกซเรย์ประกอบ ปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดกับฟันคุดทุกซี่ แต่หากฟันข้างเคียงเสียหายแล้ว อาจต้องรักษาฟันซี่นั้นร่วมด้วย จึงควรตรวจฟันคุดตั้งแต่ยังไม่ปวดมาก
แม้ฟันคุดอาจทำให้เกิดปัญหาได้ ก็ไม่ได้แปลว่าทุกซี่ต้องถอนหรือผ่าทันที สิ่งสำคัญคือให้ทันตแพทย์ตรวจก่อน และหากแนะนำให้เก็บไว้ ก็ควรกลับมาตรวจตามนัด
ฟันคุดดันฟันล้มหรือทำให้ฟันหน้าซ้อนจริงไหม
หลายคนกลัวว่าถ้าไม่ผ่าฟันคุด ฟันทั้งแถวจะถูกดันจนเบียดกันหรือฟันหน้าซ้อน แต่เรื่องนี้ต่างจากการที่ฟันคุดทำให้ฟันกรามซี่ข้างหน้าผุหรือรากฟันเสียหาย จึงไม่ควรนำมาสรุปรวมกันว่าฟันคุดจะทำให้ฟันล้มทุกคน
ฟันหน้าซ้อนได้จากหลายสาเหตุ งานทบทวนหลักฐานของ Cochrane ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าการถอนหรือผ่าฟันคุดที่ไม่ปวดและตรวจไม่พบความผิดปกติช่วยป้องกันฟันหน้าล่างซ้อนได้ โดยงานวิจัยเรื่องนี้ยังมีข้อจำกัด จึงไม่ควรสรุปว่าทุกคนต้องผ่าฟันคุดเพื่อป้องกันฟันล้ม และการผ่าฟันคุดก็ไม่ได้ทำให้ฟันที่ซ้อนกลับมาตรงเอง
หากกำลังจัดฟันหรือเคยจัดฟัน ควรถามทันตแพทย์จัดฟันว่าฟันคุดมีผลต่อแผนรักษาของเราหรือไม่ หลังจัดฟันยังต้องใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำเพื่อช่วยป้องกันฟันเคลื่อนกลับ แม้จะผ่าฟันคุดแล้วก็ตาม
อาการแบบไหนควรรีบไปพบแพทย์
หากปวดหรือบวมมากขึ้น มีไข้ มีหนอง รู้สึกไม่สบายร่วมด้วย หรืออ้าปากลำบาก ควรติดต่อทันตแพทย์เพื่อรับการตรวจโดยเร็ว แม้ครั้งก่อนจะเคยมีอาการคล้ายกันแล้วหายเอง ก็ไม่ควรคิดว่าครั้งนี้จะหายได้เหมือนเดิม
หากบวมลามบริเวณใบหน้าหรือลำคอจนกลืนลำบาก หรือมีอาการหายใจลำบาก ให้ไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอวันนัดผ่าตามปกติหรือซื้อยามากินเพื่อรอดูอาการเอง
ก่อนตัดสินใจผ่าฟันคุด ควรถามทันตแพทย์อะไรบ้าง
เริ่มจากถามว่าฟันคุดซี่นี้มีปัญหาอะไร ทำไมจึงแนะนำให้ถอนหรือผ่า และถ้ายังเก็บไว้ได้ต้องกลับมาตรวจเมื่อใด จากนั้นถามว่ารากฟันอยู่ใกล้เส้นประสาทหรือโพรงไซนัสหรือไม่ ควรรักษาด้วยวิธีใด และการเก็บไว้กับการถอนหรือผ่ามีความเสี่ยงต่างกันอย่างไร
ควรถามด้วยว่าต้องเตรียมตัวอย่างไร ควรเผื่อเวลาพักฟื้นกี่วัน และค่าใช้จ่ายรวมการตรวจ ภาพเอกซเรย์ ยา และการตรวจแผลหลังรักษาแล้วหรือไม่ หากมีงานสำคัญหรือกำลังจะเดินทาง ควรแจ้งทันตแพทย์เพื่อเลือกช่วงรักษาที่เหมาะสม เพราะเวลาพักฟื้นของแต่ละคนอาจต่างกัน
อย่าลืมแจ้งโรคประจำตัว ประวัติแพ้ยา และยาหรืออาหารเสริมที่ใช้อยู่ โดยเฉพาะยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือดและยารักษาโรคกระดูกบางชนิด ไม่ควรหยุดยาประจำเอง หากต้องปรับยา ทันตแพทย์จะพิจารณาร่วมกับแพทย์ผู้ดูแลตามความจำเป็น
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับฟันคุดต้องผ่าไหม
ไม่จำเป็นทุกซี่ แต่ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจว่ามีปัญหา เช่น ฟันผุ เหงือกอักเสบ หรือฟันข้างเคียงเสียหายหรือไม่ หากตรวจแล้วไม่มีปัญหาที่ต้องรักษาในขณะนั้น อาจเก็บฟันคุดไว้ก่อนได้ โดยกลับมาตรวจตามนัด
การขึ้นตรงอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าต้องผ่าหรือไม่ หากฟันขึ้นได้เต็มที่ ใช้เคี้ยวอาหารและทำความสะอาดได้ดี อาจเก็บไว้ได้ แต่ถ้ายังมีเหงือกคลุมหรือเกิดปัญหาอื่นร่วมด้วย ต้องให้ทันตแพทย์ตรวจเพิ่มเติม หากต้องเอาฟันออก บางซี่อาจถอนได้โดยไม่ต้องผ่าตัด
ไม่จำเป็นต้องทำพร้อมกันทุกคน ทันตแพทย์จะดูก่อนว่าซี่ไหนจำเป็นต้องถอนหรือผ่า แล้วค่อยวางแผนว่าจะทำครั้งละกี่ซี่ โดยพิจารณาความยากในการรักษา สุขภาพของผู้ป่วย และความสะดวกในการพักฟื้น
ทำความสะอาดฟันและบริเวณด้านในสุดตามคำแนะนำของทันตแพทย์ และกลับมาตรวจตามนัด หากบวม ปวด มีหนอง หรือสังเกตว่าอาหารติดบริเวณเดิมมากขึ้น ควรติดต่อคลินิกก่อนวันนัด
ไม่ใช่ทุกคนที่จัดฟันต้องผ่าฟันคุด ทันตแพทย์จะดูว่าฟันคุดมีปัญหาหรือมีผลต่อแผนจัดฟันหรือไม่ การผ่าฟันคุดไม่ได้รับประกันว่าจะป้องกันฟันซ้อน และหลังจัดฟันยังต้องใส่รีเทนเนอร์ตามคำแนะนำ
สรุป
ฟันคุดต้องผ่าไหม ต้องดูจากผลตรวจของแต่ละซี่ หากฟันคุดยังไม่ทำให้เกิดปัญหา อาจยังไม่ต้องผ่า แต่ควรกลับมาตรวจตามนัด ส่วนซี่ที่ทำให้เหงือกอักเสบซ้ำ ผุจนรักษาไม่ได้ หรือทำลายฟันข้างเคียง อาจจำเป็นต้องถอนหรือผ่า จึงไม่ควรตัดสินจากอาการปวดเพียงอย่างเดียว
หากคุณมีฟันคุดแต่ยังไม่แน่ใจว่าควรเก็บไว้ ถอน หรือผ่าตัด สามารถนัดตรวจประเมินกับทันตแพทย์ที่ The Tree Dental Clinic เพื่อดูตำแหน่งฟันและพูดคุยถึงทางเลือกที่เหมาะกับคุณ โดยไม่จำเป็นต้องรอจนปวดก่อนเริ่มปรึกษา
นัดหมายเลยวันนี้
โทร: 062-265-5898
LINE: @thetreedental
สาขาบางปู | สาขาบางพลี | สาขาพุทธมณฑลสาย 4 | สาขาสำโรง
